ANKARA (QHA) 28 NİSAN 2018 -

Ukrayna’nın UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne aday gösterdiği, Hansaray’ın reastorasyon adı altında tahrip edilmesini konu alan “Hansaray: Dün Bugün, Yarın (?)” adlı panel ve fotoğraf sergisi Gazi Konser Salonu’nda gerçekleştirildi. 

İki oturum şeklinde düzenlenen panelin ilk oturumuna konuşmacı olarak, Trakya Üniversitesi’nden Prof. Dr. Engin Beksaç,  Arkeolog Doç. Dr. Aliye İbrahimova ve Tarihçi Dr. Nicole Kançal-Ferrari katıldı.

Panel başlamadan önce, panele katılamayan CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Bilim ve  Teknoloji Bakanı Faruk Özlü ve Saadet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu , TOBB Rektörü Prof. Dr. Adem Şahin ile  bazı Milletvekillerinin mesajları okundu. 

Panelin açılışında Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Başkanı Mükremin Şahin, bir konuşma gerçekleştirdi.  

"HANSARAY'IN RESTORASYON ADI ALTINDA TAHRİBATI ÜZÜNTÜ VERİCİ"

“Kırım’ın içinde bulunmuş olduğu durumu en güzel şekilde yansıtan tarihi mirasımiz Hansaray’ın restorasyon adı altında tahribatı üzüntü vericidir.” diyen Şahin,  restorasyon çalışmaları adı altında Kırım’ın Tatarsızlaştırılması ve Müslümansızlaştırılması ile Kırım Tatar kültürünün yok edilmesine uğraşıldığını belirtti.  Şahin, Kırım’ın 4 yıldır Rus işgali altında bulunduğunu ve bu işgali diğer devletlerin tanımadığını da ifade etti. 

Kırım Gelişim Vakfı ile Kırım Tatar Teşkilatları Platformu Başkanı Ümit Şilit de bir konuşma yaptı. Şilit, yakın zamanda yapılacak etkinliklerden de bahsetti. 

BEKSAÇ: “İNSANLIĞIN MİRASI OLAN BÜYÜK BİR ANIT”

Pek çok tarihi yapının restorasyon çalışmasında bulunduğunu belirten Prof. Dr. Beksaç, Hansaray için  “insanlığın mirası olan büyük bir anıt, büyük bir sembol”  ifadelerini kullandı. 

Kırım’ın insanlık tarihi açısından önemli bir merkez olduğunu söyleyen Beksaç,  “Avrupa ile Asya’nın birleşip kaynaştığı bir nokta. Sanat tarihi verilerinden, arkeolojik verilerden bunu anlıyoruz” dedi. 

“HANSARAY, KIRIM TÜRKLERİNİN MALIDIR”

Bahçesaray ve Hansaray’ın Türk-İslam kimliği açısından bir sembol olduğunu belirten Beksaç, Hansaray’ın restorasyon adı altında yok edilmeye çalışılmasının nedenini şu sözlerle açıkladı: “Hansaray Kırım Türklerinin malıdır. Hansaray, Kırım Tatarlarının Türk dünyası içindeki var oluşunun bir sembolüdür".

“BETONLAMA, TARİHİ BİR ANIT İÇİN UTANÇTIR”

“Bir akademisyen olarak sonuna kadar bu restarasyonun karşısındayız.” diyen Beksaç, betonlamanın tarihi bir anıt için utanç olduğunu belirterek, bir akademisyenin yapması gerekenin bu restorasyona karşı çıkmak olduğunu vurguladı.

Arkeolog olan Doç. Dr. Aliye İbrahimova ise bölgedeki arkeolojik çalışmaların nasıl başladığını anlattı.

İbrahimova, bölgenin yapısıyla ilgili önemli bilgiler de paylaştı.

Hansaray’ı en iyi bilen biri olan Tarihçi Dr. Nicole Kançal-Ferrari , Hansaray’ın neden önemli olduğu konusuna değindi.  Hansaray hakkında tarihi bilgiler veren Ferrari, Hansaray’ın Kırım Hanlığı’nın idare merkezi olduğunu söyledi. Hansaray’ın büyük bir kısmının 1700’lü yıllarda Ruslar tarafından tahrip edildiğini ifade eden Ferrari, bugünkü Hansaray’ın 1800’lü yıllarda inşa edildiğini söyledi.

OSMANLIDAN DOĞRUDAN ETKİLENMİŞ TEK SARAY

Hansaray Osmanlı’dan doğrudan etkilenmiş tek saray olduğu bilgisini paylaşan Ferrari, “Hansaray Osmanlı’nın Karadeniz’in diğer tarafındaki tek temsilcisidir” dedi. Hansaray’ın o dönemdeki Osmanlı Mimarisine de ışık tuttuğunu söyledi. Hansaray’ın Kırım Tatarlarının milli kimliğinin somut temsilcisi ve tüm insanlığın ortak mirası olduğunu olduğunu belirten Ferrari, “ bu konuda oldukça duyarlı olmalıyız” dedi. Hansaray’ın bahçe mimarisi açısından da oldukça önemli olduğunu belirten Ferrari, Hansaray ve çevresinin UNESCO dünya mirası listesine alınması için başvurulduğunu ve bunun önemli bir gelişme olduğunu ifade etti.

İkinci oturumun ilk konuşmacısı olan Prof. Dr. Anatoliy Antonyuk, 30 yıldır restorasyon konusunda çalıştığını ve savaş bölgelerinde zarar görmüş olan mimari eserlerin nasıl düzeltilebileceği konusunda faaliyette bulunduklarını ifade etti.

ANTONYUK: “RESTORASYONDA SİYASET VE DİN OLMAZ”

"Kırım’ın işgalinden sonra, Kırım’ın eşsiz yadigarını, genetik kodunu ve kültürünü kaybetmek üzereyiz.” diyen Antonyuk, “Ukrayna öyle bir bölge ki tarih içinde pek çok etnik grup geçti, hepsi de kendi izini bıraktı.” İfadelerini kullandı.

Restorasyonun önemli prensipler gerektirdiğini belirten Antonyuk,  “restorasyonda siyaset ve din olmaz” dedi ve gerçek restorasyon için ne gerekiyorsa bunu yapmak için çalışacaklarını da ifade etti.

Son olarak, restorasyonun yeni malzemelerle yapıldığını belirten Antonyuk, bu durumun Kırım Tatarlarına haksızlık ve saygısızlık olduğunu ifade etti.

 
 

HANSARAY'IN YOK EDİLME TARİHİ

Bilkent Üniversitesinden Prof. Dr. Hakan Kırımlı ise “Hansaray’ın yok edilme tarihini” anlatarak konuşmasına başladı. Kırımlı, “Bu siyasi bir hikaye“ dedi. 

Hansaray hakkında önemli bilgiler paylaşan Kırımlı,  Hansary’ın Çarlık Rusyasını rahatsız ettiğini, ve  savaş dönemlerinde kısmen hastane kısmen depo olarak kullanıldığını belirtti. 

1917’de Kırım Tatar Kongresi’nin kurulduktan sonra ilk oturumunu  Hansaray’da yaptığını ifade eden Kırımlı, defalarca Rus saldırısına maruz kalan Hansaray’ın buna rağmen unutulmadığını da belirtti. 

KIRIMLI: "KIRIM TATAR HALKINA BOYUN EĞDİREMİYORLAR"

“Kırım Tatar halkına bir türlü boyun eğdiremiyorlar, susturamıyorlar” diyen Kırımlı, "Kırım Tatarları olmasa Kırım’ın işgaline herkes ‘oldu bitti’ demeye hazır” ifadelerini kullandı.

Kırımlı, Putin’in Kırım’daki Tatar halkını sadece folklorik, etnik ve egzotik olarak, küçük bir etnik grup gibi görmek istediğini ve Putin Rusyasında Tatarlarının ancak böyle kabul görebileceğini belirtti. 

TAMİR ADI ALTINDA TAHRİP

Kasıtlı olarak Kırım Tatar tarihinin tahrip edildiğini söyleyen  Kırımlı, “esas trajikomik olan, olay hakkında bilgisi olmayan kişilerin de propaganda amaçlı kullanılması” dedi. 

Kırımlı, Hansaray’ın bugünkü durumunu şu sözlerle özetledi: “Bir yandan tahrip ederken bir yandan da bilgisiz insanlara tamir ediyoruz görüntüsü veriyorlar.”

"RESTORASYON DEMEK İÇİN UTANMAK GEREKİR"

Kırım’dan gelen Edem Dudakov ise restorasyon sırasında yapılan tahribatların detaylarını anlattı. Dudakov, “buna  restorasyon demek için utanmak gerekir“ dedi. 

 

Son konuşmacı olan Bahçesaray Tarih ve Kültür Milli Parkı’nın eski Müdürü Elmira Ablâlimova, Rusya’nın Kırım kültürüne karşı asimislasyon uyguladığını ifade eden Ablâlimova, “Kırım Tatar halkına ait tarihi ve kültürel mirasın ve miras kapsamına giren yapıtların korunması büyük önem kazanmaktadır” dedi. Ablâlimova, bu konudaki girişimler hakkında da bilgi verdi. 

 

QHA