ANKARA (QHA) -

Geçtiğimiz günlerde Prof. Dr. Yavuz Akpınar'ın uzun yıllardır devam eden, "İsmail Gaspıralı - Seçilmiş Eserleri" kitap dizisinin "Eğitim Yazıları" adlı 4. cildi raflardaki yerini almıştı. Prof.Dr. Yavuz Akpınar, Kırım Haber Ajansı’na kitabını ve İsmail Bey Gaspıralı’yı değerlendirdi.

İsmail Bey Gaspıralı hakkında 15 yıldır çalışmalar yaptığını bildiren Türkolog Yavuz Akpınar, Tercüman gazetesi sayılarını, büyük çabalar sonucu topladığını, hala eksik sayıların olmasına rağmen dünyadaki en büyük arşivin elinde olduğunu dile getirdi.

İsmail Bey Gaspıralı ile ilgili 4 cilt kitap yazan Akpınar, bundan sonra yazacağı kitapları konu tasnifi yapmadan "Tercüman yazıları" adı altında çıkaracağını ifade etti.

Ayrıca Akpınar, Gaspıralı’nın en çok kadın problemleri üzerinde durduğunu, kadınların eğitim sorunlarından dini nikaha kadar olan tüm durumları ele aldığını aktardı.

  

Kırımlı araştırmacıları bekleyen çalışmaların olduğunu da değinen Akpınar, Rusça bildikleri ve Rus kütüphanelerine girişlerinin daha kolay olması nedeniyle Gaspıralı hakkında bilinmeyen gerçekleri ortaya çıkarabileceklerini vurguladı.

Gaspıralı’nın Ruslarla ilişkiler, demokrasi, dünyaya açılmak, kadın hakları ve daha pek çok konuda bilirkişi olduğunu bildiren Akpınar, eğitim konu başlığı altında İslam dininin yeniden yorumlamasını da sağladığı değerlendirmesinde bulundu.

Gaspıralı’yı araştırmaya, Azerbaycan edebiyatı üzerine çalışmaya karar verdiği zaman başladığını ve SSCB’ye ilk giden Türkologlardan biri olduğunu belirten Akpınar, “bulutların ötesinde ne var hep merak etmişimdir” ifadesini kullandı. O dönemlerde yaptıkları çalışmaların oldukça ilgi gördüğüne değinen Akpınar, daha sonrasında maddi imkansızlıklar nedeniyle çalışmaları bitirmek zorunda kaldıklarını da üzülerek sözlerine ekledi.

Yavuz Akpınar Türk Dünyası hakkında tam olarak bilgiye sahip olunmadığını ve bu durumun Türkiye’de üzerinde durulması gereken bir konu olduğunun altını çizdi.

Akpınar, batı medeniyetinin kaynağını yerinde görmek için Fransa’ya giden Gaspralı’nın, 4 yıl Paris’te neler yaptığının tam olarak bilinmediğini Turgenyev’in yazılarını yazdığını, bazı kaynaklara göre de üniversiteye gittiğini bildirdi.

İstanbul’da Tercüman Hakikat gazetesi çıkıyor. Yazılarından 1881’de ‘Rusya Müslümanlarının’ özeti bu gazetede yayınlanıyor. Bu yazıyı Gaspıralı’nın gönderdiğinden zerre kadar şüphe etmiyorum.” diyen Akpınar, Gaspıralı’nın zaten İstanbul’a gazete çıkarmak için geldiğini düşündüğünü ilk defa QHA mikrofonlarına açıkladı.

Yavuz Akpınar, “Gaspıralı Kırım’a sığmıyor. Kendisi Kırımlı ve Kırımlılar onunla ne kadar övünseler yeri. Kırım’ın yanı sıra Türk Dünyası’nı "dönüştüren" bir insan. Kırım için elbette ki çok önemli manası var en azından Kırımlılar şu gün yaşamak için ülkelerine dönüyorlar  Gaspıralı Kırımlılara örnek olmalı. O da sıfırdan başladı ve başarılı oldu en fazla önemi eğitime verdi. Şimdi Kırımlıların da aynısını yapması lazım." ifadelerini kullandı.

Gaspıralı Kırım’ın yetiştirdiği en önemli isimdir diyen Akpınar, sosyalizmi ilk eleştiren Türk olduğunu  da vurguladı.

 

İsmail Bey Gaspıralı kimdir?

(Bahçesaray, 21 Mart 1851- Bahçesaray, 24 Eylül 1914)

Kırım Tatar Halkının yeniden doğuşunun ateşleyicisi olan büyük muallim İsmail Bey Gaspıralı, milli dönüşüm hareketinin de öncüsüdür. 1883 yılında neşretmeye başladığı Tercüman gazetesi ve usül-ü cedid adını verdiği reformu ile Kırım Tatarlarının aydınlanma dönemini başlattı. Sadece Kırım Tatarları arasında değil tüm Rusya Müslümanları arasında çok etkili olan bu maarif reformu Rusya’daki mekteplerin reformunu sağladı. Hatta onun bu reform hareketini takip eden milli reformist kadrolar Cedidçiler olarak adlandırılır. Gaspıralı’nın Kırımlı talebeleri, Türk ve Müslüman kimlik unsurlarının altını çizmesiyle başlayan bu milli hareketi daha da ileriye götürdüler. Kırım’da 1917 senesinde milli bir Kurultay teşkil ettiler

QHA