KİEV (QHA) -

1994 yılından beri Dünya Yerli Halklar Günü kaydediliyor. Dünyada 370 milyona yakın yerli halk temsilcisinin yaşadığı biliniyor. Yerli halklar beş bin farklı kültürün ve yedi bine yakın dünya dilinin taşıyıcısı.

Birleşmiş Milletler 20 Mart  2014 tarihinde Yerli Halkların Hakları kararını kabul ettikten sonra Ukrayna devlet düzeyinde bu günü ikinci kez kaydediyor. Kırım Tatarları, Karaylar ve Kırımçaklar Ukrayna'nın yerli halkları.

Etnik siyaset uzmanı, Ukrayna Bağımsız Siyasi Araştırmalar Merkezi uzmanı Yuliya Tişçenko, "yerli halklar" tanıtımındaki bilgi eksikliğinin spekülasyonlara yol açtığını ifade etti.

Ukrayna'nın yerli halkı Kırım Tatarlarının kendi kaderlerini tayın etme hakkı hakkında ve bu hakkın Rusya için ne gibi sonuçlara yol açacağı hakkında Yuliya Tişçenko QHA'ya verdiği demeçte anlattı.

Yuliya, Ukrainler ülkede yaşayan yerli halkları biliyorlar mı?

Çoğu Ukraynalı "yerli halklar" tanımını bilmiyor. Ancak örneğin "yerli" kelimesi ikilem yaratıyor, biz Ukrainler da yerliyiz, ancak tanımlara gelince durum bu tam olarak böyle değil. Ukrainler devleti oluşturan millet, bundan farklı olarak yerli halklar kendi devletlerine sahip değil. Azınlıklar hakkında konuşursak, onlar da yerli halklar değil. Onların tarihi vatanları başka bir ülke, orada onların varlığı yok olma tehdidi altında değil. İnsanlar bu konuyla ilgili yeterince bilgiye sahip değil, maalesef siyasetçiler bile.

Kırım'a Kırım Tatar Milli Özerklik statüsünün verilmesi ne işe yarayacak?

Milli özerkliğin verilmesi, kendi kaderini tayin etme hakkının, siyasi seçim de buna dahil olmak üzere yerli halka verilmesidir. Ukrayna devleti çerçevesinde kendi kaderinin tayin edilmesi. Bilindiği gibi, uluslararası hukukta bir taraftan yerli halkların kendi kaderini tayin etme hakkından, diğer taraftan sınırların dokunulmazlığı prensibinden bahsediliyor. Bu yüzden özerkliğin verilmesi ve oluşturulması Kırım Tatar halkının tarihi vatanları Kırım'da Ukrayna devleti çerçevesinde kendi kaderini tayin etme hakkının hayata geçirilmesidir.

Bu konuda yapılacak şeyler var mı?

Ukrayna, 25 Haziran 1958 tarihli Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Sözleşmesindeki, Bağımsız Ülkelerde Yerli ve Kabile Halkları ile ilgili 169 sayılı ve 27 Haziran 1989 tarihli ILO Sözleşmesinde katılmadı. Aslında bu devletlerin yerli halkları konusundaki yükümlülüklerinden söz eden tek belge. Bu sözleşmeye dünyada sadece 22 ülke katıldı. Norveç ve Güney Amerikanın bazı ülkeleri bunların arasında. Ukrayna şu ana kadar bu sözleşmeye katılma olasılığını incelemedi.

Neden?

Çünkü bu devletin yerli halkların haklarını desteklemesi ve geliştirmesi açısından siyasi bir konu. Buna örneğin onların işe girme ve toprak sahip olma ile ilgili hakları da dahil. Çoğu ülkenin ilgili sözleşmeye katılmaması, yerli halklarla ilgili modern demokratik kanunlara sahip olmasına engel olmuyor. Örneğin Kanada'da Eskimoların konusu gündemde. Kızılderililerle ilgili bazı ayrıntılar mevcut, ancak bu da bir şey. Norveç, İsveç ve Finlandiya'da Sami (Laponlar) halkın hakları teslim ediliyor. Samiler Norveç, İsveç, Finlandiya ve Rusya'nın topraklarında yaşayan yerli halk, ancak en çok onlar Rusya'da zorlanıyor.

Rusya'da yerli halkların kendi kaderlerini tayin etme hakkı ne şekilde hayata geçiriliyor? Rusya yasalarında sadece "nüfusu az halklar" diye bir tanım geçiyor, bu ne demek?

Evet, sayıca az halklarla ilgili yasalar var. Örneğin 50 bin kişiyi geçen halklar, Rusya'da yerli halk olarak tanımlanma hakkını kaybediyor. Kırım Tatarlarının sayısı 300 bin. Yani yerli halk statüsünün verilmesinden bahsedilmiyor. Belki bu iyi bir şeydir. Rusya'nın sayıca az olan yerli halklarına karşı asimilasyon politikası yürüttüğü bir sır değil. Aslında 50 bin sayısına kadar tamamen yok etme... Bu politika Sovyetler Birliğinden kalan mirası. Kuzey halklarının durumu eskiden de çok kötüydü, şu an da hiçbir şey değişmedi.

Kırım Tatarlarına karşı ayrımcılık yapılıyor mu?

Rusya aktif bir şekilde Kırım Tatarlarının arasında çeşitli enformasyon kampanyaları yürütüyor. Örneğin, sözde Kırım Anayasası'nda Kırım Tatarca devlet dili olarak geçiyor. Ancak pratikte böyle bir şey yok. Sadece Rusça var, o her yerde.  Bunu dışında Ukrayna'nın Kırım Tatarları için "üvey anne" olduğunu ve halk için hiçbir şey yapmadığı belirtiliyor. Ancak ayrıntılara bakılırsa, eğitim, din, basın, toplanma özgürlüğü konusunda çok daha özgürdü insanlar. Örneğin Kırımlı Müslümanlarla ilgili göstermelik davranışları, caminin inşaatı için koyulan her tuğla haberlere çıkıyor. Ya her ay açılışı yapılan Borçokrak (Fontanı) semtindeki sözde Kırım Tatar okulu?! Yani, böyle göstermelik birçok faaliyet mevcut. Bir de Kırım dahil Rusya'daki kültür özerklikler konusu var. Şarkılar, oyunlar, şiirler okunuyor, ancak yerli halkın temsil organları, eğitim hakkı gibi ciddi şeyler konusunda hiçbir şey yapılmıyor.

 

QHA