KİEV (QHA) -

Kiev’de Kırım Evi’nde Çekoslovakya (1989-1992) ve Çek Cumhuriyeti’nin (1993-2003) eski Cumhurbaşkanı, muhalif ve 20. yüzyılın parlak entelektüellerinden Vaclav Havel’in “Konuşma ve Denemeler” adlı kitabı tanıtıldı.

Havel’in demokrasi, hümanizm ve totaliter rejiminin doğası hakkındaki düşünceleri Ukrainceye Evgeniy Perebuynis, Olga Perebuynis, Tatyana Okopnya ve Radko Mokrik tercüme etti. Kitap Komora Yayınevi tarafından bu yıl (2017) yayınlandı.

Havel’in eserlerinin yanı sıra kitapta, Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun Vaclav Havel ile görüşmeleri ile ilgili anılar da yer alıyor.

Kitap tanıtımına Kırım Tatar halının milli lideri, Ukrayna Cumhurbaşkanı’nın Kırım Tatarlarından Sorumlu Yetkilisi, Ukrayna milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’na göre Havel hem Çek Cumhuriyeti’nde hem de diğer ülkelerde demokrasinin kurulması için büyük çabalar harcadı. Havel bilindiği gibi 60'lı yıllarda Prag Baharı liderlerinden biriydi. Prag Baharı, Çekoslovakya'nın politik olarak liberalleşmeye çalıştığı bir dönemdi. Ukraynalı muhalifler de ona büyük umutlar bağlamışlardı.

Kırımoğlu o dönemde yaşananları, “Prag Baharı Sovyet tankların paletleri altında ezilmişti. Kremlin’in kararıyla bu küçük ülke, Varşova Paktı müttefiklerinin silahlı kuvvetleri tarafından işgal edildi. Böylece sadece ülkeleri için demokrasi isteyen insanlara karşı katliam başladı” diyerek özetledi.

Kırımoğlu, SSBC’de Çekoslovakya’ya askeri güçlerin girmesinin işgal olduğunu dile getirenlerden ilkiydi  ve bu yüzden üç yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.

1998 yılında Prag’a Çekoslovakya işgaline karşı çıkan eski Sovyetler Birliği siyasi tutukluları davet edildiğinde, Kırımoğlu ilk kez Havel’le tanışmıştı. O günü anlatan Kırım Tatar milli lideri Cumhurbaşkanlık sarayında yaşanan gülümseten bir anısını da konuklara aktardı: “Saraya gelerek Havel’le görüşmeyi bekliyorduk. O zaman bina içinde sigara içme yasağı yoktu. Ünlü hak savunucusu Larisa Bogoraz sigara içebilir miyim diye sormuştu. Görevli Cumhurbaşkanlığı Sarayı olduğu için orada sigara içilmediğini söyledi. Ancak biz Havel’in sigara içtiğini biliyorduk. Bu yüzden Bogoraz, Havel’in sarayda sigara içip içmediğini sordu. Sonra da Cumhurbaşkanı’nın (Havel’in) eski siyasi tutuklu olduğu için sarayda sigara içmesine izin verilen tek insan olduğunu öğrendik. Görevli, “Eğer aranızda daha önce hapishanede bulunmuş birileri varsa sigara içebilir” dedi. Biz de hepimiz, yedi veya sekiz kişi sigaralarımızı ceplerimizden çıkardık”.

Kırımoğlu’nun Havel’le ikinci buluşması Kiev’de 2004 yılında Turuncu Devrim sırasında gerçekleşti. Eski siyasi tutuklular son kez Prag’da “Forum-2000” sırasında görüştüler. O dönemde Havel'in hastalığı da hayli ilerlemişti.

Kitap tanıtımına katılan Ukrain yazar Oksana Zabujko, “Bu kitap bizim hakkımızda. Sona eren yetmişler ve seksenlerdeki totaliter rejim hakkında değil… Hayır. Havel bir filozof, Havel bir yazar. O sürekli yaşananlarda bir anlam arıyor. Komünizm veya kapitalizm, süper devletler hakkında yazmıyor. O hayatı öldüren entropi rejimleri hakkında yazıyor. Bahsedilenler günümüzdeki Rusya'da yaşananlardır, birçok açıdan eski Sovyet cumhuriyeti olan bizim ülkemizde olan şeylerdir” açıklamasında bulundu.

Çek Cumhuriyeti’nin Ukrayna Büyükelçisi Yardımcısı David Maşek, Ukrayna’ya  bu ünlü Çek’in anısını yaşatmaya devam ettiği için teşekkür ederken, “Vaclav Havel sadece bir ülkenin değerlerini temsil etmiyordu. O dünya ve insanların ortak değerlerinin temsilcisiydi. Biz Büyükelçilik ve Çek Kültür Merkezi olarak onun faaliyetlerini Ukrayna’da tanıtmaya çalışıyoruz. Son 12 ayda bu konuda elimizden gelen her şeyi yaptık, 2016 yılı Vaclav Havel yılıydı” şeklinde konuştu.

Vaclav Havel, 1936'da Prag'da doğdu. Prag Sanat Akademisi'nde drama üzerine eğitim gören Havel, en tanınmış tiyatro eseri The Garden Party'yi 1963 yılında yayımladı.

1968'deki Prag Baharı'ndan sonra gerçekleşen Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'yı İşgali'nden sonra kara listeye alınarak siyasi faaliyetlerde bulunması ve yazı yazması yasaklanan Havel, yaklaşık 4 yıl cezaevinde yattı. Ancak çalışmalarını ve fikirlerini dile getirmeyi sürdüren Havel, 18 gün süren kitlesel gösterilerden oluşan ve hükümetin devrilmesiyle sonuçlanan 1989'daki Kadife Devrim'in öncüsü oldu.

29 Aralık 1989'da devrimi gerçekleştiren Yurttaşlık Forumu tarafından Çekoslovakya Devlet Başkanlığı'na getirildi. 1990'da yapılan serbest seçimlerde Cumhurbaşkanı oldu. 1992'nin Aralık ayında ülkenin Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olarak barışçıl bir şekilde ikiye bölünmesinde de önemli rol oynayan Havel, yeni Çek Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. 1998'de yeniden Cumhurbaşkanı seçilen Havel, Şubat 2003'te eski siyasi rakiplerinden Václav Klaus tarafından yenilgiye uğratıldı ve Cumhurbaşkanlık dönemi sona erdi.

Kasım 2005 ve Haziran 2008 tarihlerinde ABD'den Foreign Policy ve İngiltere'den Prospect dergilerinin internet üzerinden okuyucu anketleri ile oluşturduğu Dünyanın ilk 100 entelektüeli listelerinde 2005 yılında 4., 2008 yılında ise 26. sırada yer aldı.

Havel, Çek Cumhuriyeti tarihinin en seçkin isimlerinden biri olmaya devam edecek.

QHA