KİEV (QHA) -

İşgalcilerin Kırım Tatar Milli Meclisi (KTMM) Başkan Yardımcısı İlmi Ümerov’un aleyhine açtığı davanın incelendiği yargı sürecinde savunucu olan, Sovyet döneminin ve Rusya'nın ünlü muhalif isimlerinden hak savunucusu Aleksandr Podrabinek, Moskova'da 1953 yılında doğdu. 1970'lerin başından beri Sovyet Birliği'ndeki demokrasi hareketine aktif olarak katıldı. Moskova Helsinki Grubu'nun psikiyatrinin siyasi amaçlarla kullanılmasını araştıran çalışma komisyonunun kurucularından biriydi. Topladığı tüm belgeleri yazdığı "Cezalandırıcı Tıp" isimli kitabında yayınladı. Söz konusu kitap için Podrabinek iki kere "Sovyet sisteminin devlet ve sivil yapısını karalayan, uydurulmuş bilgileri yaymak" suçuyla suçlanarak yargılandı. İlk kez 5,5 senelik hapis cezası verildi, daha sonra 3,5 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Şu an Podrabinek "Ekspres Khonika" gazetesinin editörü, RFI, Polskie Radio, "Eho Kafkaza" radyolarının da muhabiri.

Ayrıca Podgrabinek "Cezalandırıcı Tıp", "Sarı sessizlikten", "Muhalifler" adlı kitapların yazarı olarak tanınıyor.

Rus işgali altındaki Kırım’da işgalcilerin “Rusya’nın toprak bütünlüğünü bozmaya yönelik çağrılar ve eylemlerde bulunmakla” suçladığı Kırım Tatar Milli Meclisi Başkan Yardımcısı İlmi Ümerov’un aleyhine açılan dava 7 Haziran tarihinden itibaren sözde Akmescit Bölge Mahkemesinde incelenmeye başladı.

Aleksandr Podrabinek, işgalcilerin İlmi Ümerov’un aleyhine açtığı davanın incelendiği yargı sürecinde savunucu oldu. Aleksandr Podrabinek ile bir araya gelen QHA muhabiri, hak savunucuyla İlmi Ümerov davası hakkında konuştu.

 

QHA: İlmi Ümerov davası incelenmeye başladı. Kırım'ın sözde mahkemesi size savunmacı olarak davaya katılma izni verdi. Eski bir siyasi tutuklu olarak siz İlmi Ümerov'un davasını Sovyet dönemindeki davalarla kıyaslayarak aralarında ne tür benzerliklerin olduğunu anlatabilir misiniz?

-Evet mahkeme beni üç avukatla birlikte savunucu olarak davaya aldı.

Ümerov hakkında uydurulan davanın çoğu yönden eski Sovyet muhaliflerinin davalarını hatırlattığını söyleyebiliriz. Bir insan Kırım'ın, Ukrayna'ya dönmesi gerektiği doğrultusunda fikrini açıkça belirttiği için yargılanıyor. Bu onun suçu olarak inceleniyor.

Bu, Sovyetler zamanında birinin "sosyalizme karşı çağrılar" yapmakla suçlanmasına benziyor. Sovyet yönetimi için bu suçun kesin ispatıydı, başka bir şey gerekmiyordu. Sosyalizme neden karşı çıkıyordu? Sosyalizm neden hoşuna gitmiyordu? Mahkeme bu tür ayrıntılara girmiyordu.

Birinci duruşmaya bakılırsa aynı şey şu an yaşanıyor. Ön soruşturmadan anlaşılıyor ki, iddia makamı Ümerov'un söylediklerinin neresinde suçun bulunduğunu analize etmedikleri görülüyor. Suç nerede? Kanıt yok, dava suçlama çöplüğü, hiçbir anlama gelmeyen sorgulamaların raporları ve önemsiz detayları içeren belgelerle doldurulmuş.

Mesela Ümerov bir zamanda, şu şekilde sınırı geçmiş gibi ayrıntılar... Zaten hiç kimse buna itiraz etmiyor. Evet, Kiev'e gitti, evet ART'de bir şeyler konuştu.

Onlar küçük küçük detayları topluyorlar, düşünüyorlar ki bunlar önemli. Fakat tüm bunlar bir noktadan sonra komik görünüyor.

QHA: Söylediklerinizden başka hangi ayrıntılar ortaya konuldu?

-Mesela, bir FSB görevlisi Ümerov'un ATR'deki konuşmasını izlediğini ve Ümerov'un konuştuğunu teyit etti. Bunlar "şahsı tespit etme" olarak adlandırdıkları operasyonel soruşturma faaliyetleri, tabii ki bunlar raporlanıyor ve kanıt olarak sunuluyor, ama neyin kanıtı? Bunu hiç anlamıyorum, bunlar ne için gerekli?

Bence onlar oraya, o günkü hava durumuyla ve döviz kuruyla ilgili belgeleri de eklemeye hazır. Üç ciltli dava dosyasın doldurmak için ne olursa olsun eklemeyi hazırlar.

Ama en önemli şey orada yok. Neden Kırım'ın Ukrayna'nın kontrolü altına dönmesi gerektiği hakkındaki konuşmalar Rusya’nın toprak bütünlüğünün bir ihlali görülüyor?

Biraz daha iyi kafalarını çalıştırsaydılar, dayanabilecekleri düzenleyici çerçeveyi hazırlayabilirlerdi. Kırım'ın Rusya'ya katıldığını gösteren belgeler herkesin bildiği Rusya ve sözde Kırım yönetimi arasında imzalanan, sadece bir gün süren şu anlaşma gibi. Yahut Kırım'ın Rusya Federasyonu'na bağlanmasını onaylayan yasa gibi. Bunalar bile davada yok, onlar gerçekten bir şey ispatlamakla ilgilenmiyorlar.

Ama diğer taraftan, onları anlamak mümkün, çünkü Kırım'ın Rusya'dan ayrılmasının toprak bütünlüğünün ihlali olarak sayılıp sayılmayacağı konusunda tartımalar başlarsa, bu büyük tartışmaya yok açar. Çünkü Rusya ile Ukrayna sınırlarının ihlal edilemeyeceğini doğrulayan uluslararası anlaşmalar ve Rusya'nın 90'larda aldığı uluslararası yükümlülükler var.

 

QHA: Demek istiyorsunuz ki, Kırım "mahkemeleri" tüm davaları, Sovyetler Birliği' döneminde olduğu gibi uyduruyor.

-Ümerov’a karşı açılan davanın uydurulma seviyesi ve Sovyetler Birliği muhaliflerine karşı uydurulan davalardaki uydurma seviyesine çok benziyor. İki durumda da hükümet ve ön soruşturma organları olayları hukuksal açıdan analize etmekle uğraşmıyorlar. Yani, insan hakları ve şu an Rusya'da var olan yasalar tamamen ihlal ediliyor. Şimdilik iddia makamı sadece onun aşırıcı olduğu ve Kırım'ın Rusya'dan ayrılmasını istediği hakkındaki duygusal argümanları öne sürüyor. Tamam istemiş ama ne oldu?

QHA: İlmi Ümerov'un KTMM üyesi olması davanın incelemesinde olumsuz rol oynayabilir mi?

-Tabii ki, o sadece KTMM üyesi olduğu için bile aşırıcı sayılabilir. Ama ben bilmiyorum. Savcılık veya başka bir organın onun aşırıcı listesine alınması ile ilgili bir kararı var mı onu bilmiyorum.

 

QHA: İlmi Ümerov bu listede zaten bulunuyor…

-Olabilir... Bu çoğunun ortak kaderi, Rusya'daki bu liste git gide büyüyor. Yakın zamanda o listede Vladimir Putin hariç Rusya'nın tüm sakinleri yer alacak.

Ama yasal olarak bakılırsa, KTMM üyesi olması davayı etkilememeli.O aşırıcılıkla suçlanmıyor, toprak bütünlüğünü ihlal etmeye yönelik çağrılarda bulunmakla suçlanıyor.

Yasaya göre mahkeme bu suçlamanın dışına çıkamaz. Ama gerçekte biliyoruz ki onlar istedikleri her şeyi söyleyebilir, 30'larda olduğu gibi ona "devlet haini", "insanlık düşmanı", "canavar" diyebilirler .

 

QHA: İlmi Ümerov'un davasındaki savunma taktiğini nasıl kurmayı planlıyorsunuz?

Savunma onun suçsuz olduğu savunuyor ve davanın sonlandırılmasını istiyor. Belirli adımlar atılacak, dava ilerlediği zaman biz de bunları göreceğiz. Herkese neler olacağını anlatmak istemiyorum.

 

QHA: Davanın ilerleyişini etkilemeyecek detayları bizimle paylaşabilir misiniz?

-Savunma linguistik ekspertizin alternatif bir versiyonunu sunacak. Soruşturma adli linguistik ekspertizi yaptı, buna göre Ümerov Rusya'nın toprak bütünlüğünü bozmaya çağırıyordu. Fakat savunma yine uzmanların yaptığı başka bir ekspertizi sunacak.

 

QHA: Duruşma sırasında hakim ve savcılar nasıl davranıyor? Onlar tarafından yapılan olumsuz hareketler var mı?

-Savcı sakin davranıyordu. Vurdumduymaz karaktere sahip olduğu için iddia makamı tarafına yapılan iğneleyici yorumlara neredeyse tepki göstermiyor.

Hakim dengeli davranıyor, "Herkes sussun. Kimse konuşmasın" gibi komutlar vermiyor. Bazen böyle sert mahkeme yönetenler var, ama burada hakim sakin davranıyor. Mesela, savcı itiraz etmesine rağmen bana davada tanık olarak katılma izni verdi.

Ama bu aldatıcı bir sakinlik, çünkü hakimin davayı yönetme şekli sonuçta açıklanacak kararı hiçbir şekilde etkilemiyor. Bana göre hakim yukarıdan talimat olarak kendisine verilen emre göre kararı açıklayacak.

 

QHA: Rusya'da şu an beraat kararları neredeyse verilmiyor, bazen sadece ceza hafifletilebiliyor. Sizce İlmi Ümerov'a hafifletilmiş ceza verilebilir mi?

-Bence beraat kararının açıklanması yönüne şansımız çok düşük. Tabii ki, suçlu bulunacak. Herkesi daha çok kararla ilgili verilecek kısatlıyıcı tedbirlerin ne olacağını merak ediyor. Hapis cezası mı, şartlı tahliye mi veya başka bir ceza mı olacak? İlmi Ümerov'un sağlık durumunu göz önünde bulundurursak bu çok önemli. Ancak bana göre Ümerov suçlu bulunursa, Rusya sivil hakların sınırlaması yönünde bir adım daha atmış olacak.

 

QHA: İlmi Ümerov'un kötü sağlık durumu mahkemenin nihai kararını etkileyebilir mi?

-Büyük ihtimal bu durum kararlarını etkilemeyecek, sadece Ümerov'un sağlık durumu diğerlerine kıyasla daha hafif ceza verilmesi için kullanılabilir.

Gerçekte onlar hiçbir şeye aldırmıyorlar. Burada adalet diye bir şey yok, onlar yukarıdan verilen kararı okuyorlar. Siyasi davalarda hep böyle olur.

 

QHA: Sizce davanın incelemesi ne kadar sürecek?

-Şu an duruşmalar her çarşamba günü yapılıyor. Ben bu günlere "Ümerov Çarşambaları" diyorum.

Bu hızda giderse bir aydan daha az sürmez, belki iki ay uzayabilir.

QHA: Birinci duruşmaya Ümerov'a destek vermek için çok insan geldi mi?

-Çok insan geldi, ama herkes mahkeme salonuna sığmıyor, insanların bir kısmı sokakta bekliyor. Mahkeme salonu çok küçük de değil, büyük de değil, 40-50 kişi sığıyor. Ayrıca binanın etrafında bir sürü OMON görevlisi nöbet tutuyor.

Şu an Sovyetler Birliği'nde olduğu gibi, mahkeme salonları özel izleyici olan; parti üyeleri, komsomollar (Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin gençlik yapılanması) ve benzer insanlarla doldurulmuyor. Onlar toplanıp halkın partisine destek gösteriyorlardı. Şimdi ise mahkeme salonuna Ümerov'a destek verenler geliyor.

 

QHA: Zamanında siz Sovyet sistemini kötülemekle suçlandınız. Kendi davanızla İlmi Ümerov davası arasında ne gibi benzerlikler var?

-Ben örneğin yurt dışında basılmış bir kitap için yargılandım, Ümerov ise "yurt dışında" bir televizyon kanalında yapılan konuşma için yargılanıyor. Benzerlikler çok, genel olarak totaliter rejimlerin sivil özgürlüklere karşı gösterdiği tepkilere çok benziyorlar. Her yerde her dönemde alışıldık bir reaksiyon, özellikle insanlar hükümet politikasına karşı görüş belirttikleri zaman. Aynı tepki Nazi Almanyasında da, Stalin zamanlarında da veriliyordu, şimdi ise Kuzey Kore'de görüyoruz. Totaliter rejimler her yerde aynı şekilde davranıyorlar.

(Devamı gelecek)

Röportaj: Elina Sulima

QHA