ANKARA (QHA) 30 EKİM 2018 -

Bekir Çobanzade’nin kaleme aldığı, Dr. Nariman Seyityahya’nın hazırladığı, Prof. Dr. Recep Toparlı tarafından incelemesi yapılan tasviri, mukayeseli, tarihi olmak üzere üç kısımdan oluşan “Kırım Tatar İlm-i Sarfı” eserinin, ikinci baskısının yapıldığı daha önce TDK tarafından duyrulmuştu.

TDK, Bekir Çobanzade  tarafından yazılan  Neriman Seyityahya tarafından hazırlanan Kırım Tatar İlm-i Sarfı’nın 2. baskına özel e-mağazadan alınmak üzere %40 indirim yaptığını duyurdu. Bu linkten TDK’nın sitesine ulaşabilirsiniz.

KIRIM TATAR İLM-İ SARFI

Bekir Çobanzade’nin Akmescit’te yazılan ve 1925 yılında neşredilen bu eseri, kendi deyimiyle “şive kavgasına çatmamak, anlaşılmayan “uydurma” tabirlerden kaçmak ve eserin daha geniş daire içerisinde fayda getirmesini temin etmek” amacıyla Osmanlı Türkçesi ile yazıldı. Eser; tasviri, mukayeseli, tarihi olmak üzere üç kısımdan oluşuyor. Her bölümün sonunda bir bibliyografya cetveli takdim ediliyor. Tasviri bölümü Savtiyyat (Fonetik) ve Söz Kuruluşu (Morfoloji, Şekil Bilgisi) gibi bölümlerden oluşurken, ''Savtiyyat'' bölümünde seslerin tasnifi, ses uyumu kanunu, benzeşme, hece ve vurgu gibi mevzular hakkında bilgi veriliyor. ''Söz kuruluşu'' bölümünde ise eklerin tasnifi ve çeşitleri meseleleri anlatılıyor. ''Mukayese'' bölümünde Çobanzade, Kırım Tatarcasını Çuvaşça, Yakutça, Osmanlıca, Kazakça ve Özbekçe ile mukayese ederek saptamalarda bulunuyor. Kitabın ''Tarihi'' kısmında ise Çobanzade, Türk dilinin tarihine dair görüşleri kısaca tanıtıp, Türk dilinin Orhon, Uygur ve Çağatay devri olarak VII. Asırdan XVII. Asra kadar geçirdiği bin yıllık tarihin esas noktalarının tayin ediyor.

BEKİR ÇOBANZADE KİMDİR?

Kırım’ın Rus Çarlığının işgali altında olduğu yıllarda doğan Çobanzade, ilk eğitimini vatanı Kırım’da aldıktan sonra, liseyi İstanbul’da, üniversiteyi ise Macaristan’da okur. Kıpçak Türkçesinin şaheserleri arasında yer alan “Kodeks Kumanikus” (Codex Cumanicus, Kuman Kitabı) üzerine yaptığı doktora teziyle doktor olan Çobanzade, Macaristan’da profesör ünvanını da alır. Daha sonra vatanı Kırım’a dönen ilim adamı, Kırım’da öğretim üyesi ve rektör olarak çalışırken, siyasi ve kültürel sahalarda da faaliyet göstermiş; gazete ve dergilerde makaleler yayımlamıştır. Bu dönemde başlayan Stalin’in siyasi kıyımları, Çobanzade’yi de etkiler ve başta Azerbaycan olmak üzere değişik Türk ülkelerinin üniversitelerinde öğretim üyesi olarak çalışmak ve ilmî çalışmalar yapmak zorunda kalır. Ancak, Çobanzade’yi vatanından uzaklaşmak ve siyasi çalışmalarına son vermek de kurtaramaz, bütün Türk Dünyasında tanınan bu ilim adamı Azerbaycan’da kurşuna dizilmek suretiyle öldürülür.

Hemen hemen bütün Türk lehçeleri ve Türk dilbilimi hakkında 120’den fazla kitap ve makaleleri bulunan Çobanzade, 1932’de SSCB İlimler Akademisi Kafkas Şubesinin,1935’ten itibaren de Azerbaycan Şubesinin daimi üyesi olur. 1935’te Paris Lenguistik Cemiyetine üye olarak seçilir.

Çobanzade’nin şiirleri, Kırım Tatar edebiyatının şaheserleri arasında yer almaktadır.

QHA