2014 Mart ayında Kırım’da, yasa dışı ve illegal referandum yapıldı. Referandum yapılmasının yolunu açan Rusya, Kırım’daki referandum ile 1995 yılında Kanada’da Quebec ile başlayan daha sonra Kosova, Falkland Adaları, Güney Sudan, İskoçya ve Katolonya arasında bağlantı kurmaya çalışmıştır. Kırım Parlamentosu’nun aldığı referandum kararı, 2014 Eylül ayında yapılan İskoçya referandumu ile aynı kefeye konulmuştur. İskoçya’daki referandumun illegal ve yasadışı olduğunu kimse söylememektedir. İskoçlar, Büyük Britanya’dan ayrılmayı oyladılar ve Mel Gibson’nın oynadığı Cesur Yürek filminden farklı olarak, bağımsızlık ve self-determinasyon yönünde oy kullanmadılar. İskoç referandumu ile Kırım referandumu arasında Rusların yaptığı gibi benzerlik bulunması ve ilişki kurulması abesle iştigaldir. İki referandum arasındaki farklılıklar şu şekilde sıralanabilir:

1-Kırım referandumu, Ukrayna Anayasası ihlal edilerek yapılmıştır. Dönemin Ukrayna Devlet Başkanı ve Başbakanı tarafından Kırım referandumu kınanmıştır. İskoç referandumu ise hem İngiliz hükümeti hem de İskoç hükümeti tarafından desteklenerek İngiliz hukukuna uygun olarak yapılmıştır.

2- Kırım’da referandum oylaması yapılırken bağımsız gözlemciler olmadığı gibi askeri üniformaları kişilerin gölgesi altında seçmenler oy kullanmıştır. İskoç referandumu birçok bağımsız gözlemci tarafından izlendiği gibi Seçim Komisyonu da oylamanın sorunsuz yapılmasını sağlamıştır.

3- Kırım referandumu bir aydan kısa sürede üç hafta içinde planlanmış ve uygulanmıştır. Kırım’daki istikrarsız ortama ve seçilmiş hükümet olmamasına karşın referandum yapılmıştır. İskoç referandumu ise İngiliz hükümetinin de desteği ile iki yıl süre ile planlanmış ve demokratik şekilde tüm tarafların katılımı ile sorunsuz şekilde halkın seçiminin sandığa yansıması ile sonuçlanmıştır.

4- Kırım’da başta bağımsız basın yayın kuruluşları ve medya olmak üzere muhalefetin ve sivil toplumun referandum sürecine katılımı engellenmiştir. İskoçya’da ise oylamada Evet yada Hayır kullanacak tüm kesimler basın ve medyada serbest tartışma ortamında referandumu ele almıştır. 

5- En önemlisi uluslararası toplum Kırım referandumunu yasa dışı ve illegal olarak kabul etmiştir. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) ve G7 Kırım referandumunu illegal olduğunu ilan etmiştir. İskoçya referandumunun sonucu, İngiliz ve İskoç hükümetleri tarafından tanındığı gibi uluslararası toplum tarafından desteklenmiştir.

6- İskoçya’da referandum kararı alınmadan önce bağımsızlık isteyen İskoç Ulusal Partisi (SNP) seçimi kazanmıştı. Kırım’da referandum çağrısı yapanlar seçim yarışına girmedikleri gibi Rus-yanlısı silahlı milisler yardımı ile iktidarı ele geçirmişlerdir.

7- Londra yönetimi, İskoçya’da referandum yapılmasını kabul ettiği gibi planlamanın tüm aşamalarında aktif olarak yer almıştır. Kırım’da ise Kiev yönetimi, referandum yapılmasına karşı çıktığı gibi “yasadışı karar” olduğunu belirtmişlerdir.

8- İskoçlar referandumda olumlu sonuç çıkarsa Nordik ülkelerdeki sosyal demokrasiyi benimseyeceklerini belirtmişlerdir. Kırım’da olduğu gibi bir ülkenin askerlerinin yerleştirilmesini ve üslerine konuşlanmasını kabul etmeyeceklerdi. İskoçların kararına dışarıdan başka ülke ve devletlerin etkisi olmayacaktı. Kırım’da bunun tam tersi olmuştur. Rusya, referandum sürecinin tamamını etkilediği gibi Ruslar, askerlerini Kırım’daki üslere yerleştirmiş ve Ukrain askerleri Kırım’ı terk etmiştir.

9- İskoç referandumunda sorulan soru ve cevap çok nettir: “İskoçya bağımsız bir devlet olmalıdı mıdır?” İki cevap bulunmaktadır: “Evet” ve “Hayır”. Kırım referandumunun karmaşık yapısında iki cevap şıkkı bulunmaktaydı: Birinci şık, “Evet. Hemen Rusya’ya bağlanalım.” İkinci şık ise “Evet önce bağımsızlık ilan edelim sonra Rusya’ya bağlanalım.” Dikkat edilirse Kırım referandumunda “Hayır” şeklinde bir seçenek bulunmamaktaydı.

Sonuç olarak, İskoçya olduğu gibi Kırım’da da yasal ve legal referandum yapılsaydı sonuç tamamen farklı olabilirdi. İskoçya’da bağımsızlık yönünde uzun süredir çalışma olmasına karşın İskoçlar referandumunda az farkla da olsa bağımsızlığa hayır yönünde oy kullanmıştır. İskoç başkenti Edinburg’da referandum süreci ile Kırım Akmescit’teki referandumu aynı kefeye koymak doğru değildir. İskoçya ve Kırım referandumlarını karşılaştırmak oksimorondur. Elma ile armutu birbirine karıştırmamak gerekir.

QHA

Yasal Uyarı