Türkiye’nin güney sınırının altında bulunan 36.paralel ekseninde Irak ve Suriye sürekli çatışmalar ve bitmeyen krizler içinde yıllarca bir kaos içinde. Bölgede hızlı bir siyasi dönüşüm ve güç dengesi değişimi yaşanıyor. Bu değişen şartlar içinde PKK ve DEAŞ gibi terör örgütleri kendilerine eylem alanları oluşturdu. Aşağıda Körfezde soğutulsa da devam eden Katar krizi, Yemen ve Suriye’deki iç savaş.Irak’ta 16 Ekim’de Bağdat yönetiminin başlattığı askeri ve siyasi operasyon ve pasifime olan Barzani İdaresi. Ortadoğu’nunbitmez krizler ülkesi Lübnan ve Suudlarda başlayan çok eksenle iktidar değişimi.

Irak merkezi hükümeti, DEAŞ’ın elinde kalan son bölgeleri tekrar kontrol altına aldı. Kuzey Irak’ta ise gayrimeşru referandum sonrası askeri müdahale ile tartışmalı bölgelerin kontrolü büyük oranda Bağdat’a geçti. Bu iki gelişme birbirine paralel gidiyormuş gibi görünebilir. Fakat tersine 2003 işgal sonrası Irak’ta ortaya çıkan Erbil-Bağdat güç dengesinin en önemli dönemeçlerinden birisi yaşanıyor. 2017 Eylül ayına kadar Barzani İdaresi alanda gayrimeşru kazanımlar elde ederken Bağdat DEAŞ çeteleri ile boğuşuyordu. Başta Kerkük olmak üzere petrol sahalarına hegemonya kuran Erbil-Süleymaniye ikilisi 16 Ekim sonrası tüm kazanımlarını kaybettiler. Irak Kürt Bölgesi 2003 sonrası ABD desteği ile elde ettiği kazanımlarının da üzere önemli bir kayba uğradı. Kerkük merkezli yeni bir sözde devlet konuşuluyorken şimdi iki parçalı yeni bir Irak Kürt Bölgesi masada. Sorun alanda dondurulmuş gibi dursa da yeni çatışmalar kapıda.

Irak’ın kuzeyinde 2014 yılında DEAŞ saldırıları ile tartışmalı bölgelerde varlığını artıran bölgesel yönetim, 25 Eylül'den sonra Bağdat ile 2 yıla varan ayrılma kartını elinde tutarak pazarlık masasına oturmayı istiyordu. Bu pazarlıkta BM Irak misyonu  hakem ABD ve AB ülkeleri de garantör olacaktı. Barzani kendi Kürt insanını tanımada  eksik kalırken  bölgesel güçler olan Türkiye ve İran’ın rekabet içinde bile işbirliği yapabilme devlet tecrübelerini okuyamadı. Bunun yanında Bağdat, Irak Anayasası'nı esas olarak gayrimeşru referandumun iptalini, yapılanın anayasanın ihlali olduğunu net şekilde masaya koydu.
Başbakan İbadi referandumun iptal edilmesi çağrısında bulundu. Bağdat iptalden sonra Erbil ile görüşmeler yapılabileceğini açıkça belirtti. Havice’nin DEAŞ’dan kurtarılması sürecinde Bağdat 25 Eylül arifesinde bir müdahale yapamadı. 16 Ekim tarihinden Kerkük’den başlayarak Peşmerge-PKK ile Federal Güçler- Haşdi Şaibi arasında  zaman zaman sınırlı sıcak  çatışma ve karşılıklı görüşmeler ve  çıkmaz sokağa benzer hamlelere dayalı bir süreç yaşanıyor. Yine bu süreçte 1996 yılına dayanan eski hesaplar ile Barzani-Talabani arasında derin fay hattı oluştu. Artık iki tarafından kendi Kürt hainleri var. Bağımsızlık söylemleri şimdi ne olacak sorusunun çok gerisinde kalsa da her zaman lambadan çıkacak cin misali zihin altlarında duruyor.

Irak’ın kuzeyinde şimdi Erbil’de Barzani sonrası hâkimiyeti kim ele alacak sorusu, Süleymaniye’de Talabani ailesinin Bağdat ile yaptığı anlaşma tartışmaların odağındaysa Goran Hareketi’de yükselen siyasi grup olarak alanda.15 Ekim’e kadar sözde yeni yapının yönetimini tartışan, IKBY sadece öngörülebilir bir gelecekte bağımsız olamayacaklarını söylemekle kalmayıp şimdi 2003’ten itibaren Irak’ta bölge insanının istememesine rağmen na facto bir şekilde bir kısmı gayri anayasasal olarak elde ettiği avantajları da kaybettiler. Irak’ta diğer asli unsur olan Türkmen ve Arapların hakları 15 yıldır ABD destekli IBKY tarafından gasp edildi. 16 Ekim'den bu yana Bağdat'ın Erbil karşısında elde ettiği zaferin tek nedeni Bağdat'ın çok güçlü olmasının yanında Ankara ve Tahran arasında kurulan derin diplomasinin de etkisi var. Irak Başbakanı Haydar İbadi aldığı kararlardan geri adım atmadı. Bağdat ile Erbil arasında askeri güç farkına birde Haşdi Şaibi eklenince Kerkük’teki zoraki KDP-KYP ittifakını askeri olarak kırmak 2,5 saat sürdü. Barzani idaresinin diğer hatası ise terör örgütü PKK’yı Kerkük’te sahaya sürmesi oldu. Özellikle Kerkük’ün sosyal dengeleri terör örgütlerin alana çıkmasına karşı direnç merkezleri oluşturmuştu. Örneğin Türkmenler ve nesillerdir Kerkük’te yaşayan Kürtler gibi. Sonuç Irak ordusu ve Haşdi Şaibi'nin üç ana hedef çerçevesinde ilerledi: Önemli petrol alanlarını ve askeri üsleri denetim altına aldı; Kara sınır kapıları ve havayollarını kontrolünü sağlamak; KDP Peşmergelerinin  etki sahasını kuşatma altına almak. Süreç şu anda ABD’nin kontrollü müdahalesi ile yavaşladı.

16 EKİM SONRASI NELER OLDU

* Mesut Barzani referandumun iptal edilmesi talebini reddettikten sonra Irak silahlı güçleri
harekete geçti.

* Peşmerge güçleri Türkmen Tuzhurmatu şehrini top ateşine tuttu, onlarca kişi şehit oldu ve
yüze yakın kişi yaralandı.

* Irak federal güçleri Tuzhurmatu’yu tamamıyla ele geçirdi. Peşmerge güçleri kaymakamlık
binasını yaktı ve bölgeden çekilmek zorunda kaldı.

* Irak federal güçleri bölgede ilerleyip Türkmen Dakuk nahiyesini ele geçirdi.

* Irak güçleri Türkmen Yayçi nahiyesini ve Türkalan köyünü ele geçirdi.
* Irak güçleri sırasıyla Cisir Halid, Rüyad yolu, Mekteb Halid, Reşad yolu, sanayi bölgesi,
Kuzey Gaz Tesisleri, bölgedeki polis karakolu, Kerkük elektrik üretim santralı ve yanındaki rafineri bölgelerini ve Kerkük’ü kuşattı.

* Irak güçleri Kerkük’e girdi ve valilik binasını teslim aldı ve binanın üzerindeki Kürt bayrağını indirip Irak bayrağını dikti.

* 160. Peşmerge tugayı Kerkük’ün etrafından ve sonrası Dibis bölgesinden çekildi, Dibis bölgesindeki Peşmerge güçleri Irak ordusuna teslim oldu.

* Görevden alınan Kerkük Valisi Necmettin Kerim ve yandaşları Kerkük’ten Erbil’e firar ettiler.

* Irak Türkmen Cephesi Dakuk nahiyesindeki PKK binasını ele geçirdi ve binanın üzerineIrak ve Türkmen bayraklarını dikti.

* Kerkük Kalesi üzerindeki Kürt bayrağı indirildi ve kalenin üzerine Türkmen Bayrağı asıldı.

* Kerkük Vali Yardımcısı Rakan Sait vekaleten Kerkük Valiliğine atandı.

* Tuzhurmatu Kaymakamı Şellal Abbud firar etti. Amirli Nahiye Müdürü Adıl Şükürvekaleten Tuzhurmatu kaymakamlığına atandı.

* Türkmen Kifri kasabası ve Dibis, Celevla, Karetepe ve Hanekin ilçeleri Irak ordusununeline geçti

* Türkmen Karetepe nahiyesine Abdulemir Cevat vekaleten nahiye müdürü olarak atandı.

* Irak Başbakanı Hayder El- Abadi Kerkük’te ve ele geçirilen düğer bölgelerde tümoluşumları koruyacaklarını açıkladı.

*26 Ekim’de IBKY Başkanı Irak  Bölgesel Kürt  Parlamentosu’na görevi bırakacağını belirten istifa mektubu yolladı.1 Kasım’da Mesut Barzani’nin başkanlığını sona erdi.
 
 SONUÇ; Irak Kürt Bölgesi gayrimeşru bağımsızlık denemesinden merkeze meşru bağımlılık noktasına geldi. Tüm gelişmelerin yanında devlet dışı silahlı terör aktörleri DEAŞ ve PKK Irak’ta varlıklarına devam ediyor.

QHA

Yasal Uyarı