Uluslararası ilişkilerde günümüzde artık çok sık kullanılan bir kavram var. Donmuş çatışma. Dünyada donmuş çatışma bölgeleri var. Dağlık Karabağ en uzun süreli. Kuzey Osetya ve Abhazya diğer örnekler. Transdinyester (Moldova) bir başka örnek. Kosova donmuş çatışma kategorisinde iken Batı güçler tarafından müdahale sonrası bağımsızlığı kazanmış durumda. 

Donmuş çatışmaların belli özellikleri var. Birincisi, çatışma belli bir süre silahlı olarak devam ettikten sonra bazen çatışan tarafların kendi aralarında görüşmeler yoluyla anlaşmasıyla silahların susması durumudur. Bazen çatışan taraflara üçüncü taraflar arabuluculuk yaparak çatışmanın tırmanmasını önlediğini ve silahlı şiddetin bittiği de görülebilir. İkinci özellik, çatışan taraflar ateşkes sonrası ya da şiddetin sonlanmasından sonra belli bir süre soruna çözüm bulmak için görüşmeler yaparlar. Bu süre zarfından eğer çatışmaya çözüm bulunmaz ise donmuş çatışma durumu çıkar. Bir başka alternatif üçüncü taraflar çatışmaya müdahil olarak iki taraf arasındaki görüşmelere arabuluculuk yaparlar. Buradan da bir sonuç çıkmaması çatışmayı donmuş çatışma haline dönüştürür. Üçüncü özellik, çatışan tarafların belli bir noktadan sonra statükoyu kabul etmeleridir. Fakat bu kabul etme aralarında çatışmanın tekrar çıkmayacağı anlamına gelmez. Zaman zaman Dağlık Karabağ çatışmasında yaşanan sınır çatışmaları örneğinde olduğu gibi sıcak çatışmalar görülebilir. Bu da donmuş çatışmalarının dördüncü özelliğidir. Donmuş çatışmalarda tekrar çatışmaların silahlı güç kullanma ve şiddet sarmalına girebilme ihtimali, bölgesel istikrar ve güvenlik politikaları için tehdit oluşturabilir. 

Kırım’daki senaryoda yukarıdaki örneklere benzeyebilir. Rusya Kırım’da donmuş çatışma durumu yaratma stratejisi izlemektedir. Bu strateji bir yandan Kosova örneğinin Kırım gibi donmuş çatışmalarda uygulanması imkânını doğurabilir. Kosova donmuş çatışma iken 2008 yılında alınan bağımsızlık kararı sonrası Batı’nın desteği ile BM üyesi olmuştur. Kırım farklı olsa da benzer durum söz konusu olabilir. Kosova’nın bağımsızlığı veto eden Rusya ve Çin Kırım başta olmak üzere diğer donmuş çatışmaların çözümünde aynı yöntemi kullanabilir. Yani Kosova’nın bağımsızlığı tanımak karşılığı Güney Osetya, Abhazya, Transdinyester (Moldova) ve Dağlık Karabağ gibi donmuş çatışmaların çözüme kavuşması. Buna Kırım’ı da dâhil edilebilir. Kosova donmuş çatışma statüsünden çıktı ise diğer benzer çatışmalar için aynı yol denenebilir.  

Donmuş çatışma stratejisini Rusya hem iç hem dış politikada kendi çıkarlarını maksimize etmek için kullanabilir. Rusya açısından iç politika açısından donmuş çatışma stratejisinin yararları olabilecektir. Rusya’nın Batı yaptırımları sonucu ekonomik açıdan zayıflamıştır. Bu durum Ukrayna krizinde şu anda donmuş olan çatışma bölgelerinde gerektiğinde iç siyasi kamuoyunu bir arada tutmak için çatışmayı yeniden alevlendirmesine neden olabilir. İç politikada yaşanan sıkıntılara karşı her zaman dış düşman aramak gerekebilir. Rusya’da istikrarsızlık çıkması halinde Kırım ve Ukrayna’nın doğu bölgelerindeki donmuş çatışmaları sıcak çatışmalar haline dönüşmesi mümkündür. Bir başka nokta, şu anda Amerika’daki seçimlere odaklanan ve kendi birçok krizi ile başa çıkmaya çalışan AB ülkelerinin Rusya donmuş çatışma stratejisine karşı ellerinin kollarının bağlı olmasıdır. Batı’nın bir bakıma stratejisizlik olarak görülen durumu Rusya’nın elini güçlendirmektedir. 

Rusya’nın yukarıda belirtildiği gibi donmuş çatışma stratejisi uyguladığı Dağlık Karabağ, Güney Osetya, Abhazya, Moldova çatışmalarında şu strateji izlenmiştir. Rusya ayrılıkçıları desteklemiştir. Onlara gerekirse askeri destek sağlamıştır. Mali açıdan destekleme yanında gerektiğinde bu bölgelerde yaşayanlara Rus pasaportu verilmektedir. Donmuş çatışmanın olduğu ülkelerde iç siyasi reformlar ve AB ve Batı kurumları ile entegrasyon, sekteye uğramaktadır. Ülkelerde istikrarsızlık yaratılması ve belirsizlik ortamı bu stratejinin diğer önemli öğesidir. Bu aslında bir bakıma o ülkelerin içine, donmuş çatışma şeklinde “Truva atı” sokmaktır. Rusya bu çatışmaları istediği zaman alevlendirerek küresel politikadaki stratejik hedefleri için kullanabilir. Donmuş çatışma bölgelerinde Rusya’nın bir diğer taktiği ise bu bölgelere askeri güç yerleştirmesidir. Daha yakın işbirliği bu bölgelerdeki ayrılıkçı unsurlar ile her alanda görülmektedir. Donmuş çatışma stratejisi Tiflis, Kiev ve Kşinev gibi yerlerde gerekli yapısal reformların özellikle demokrasi, insan hakları, rüşvetle mücadele gibi konularda yapılmasını engellemektedir. Reform yapmak isteyen politikacılar donmuş çatışmalarla ilgilenmek zorunda kalmaktadır. Donmuş çatışma bölgelerinde organize suçlar ve küresel terörizm kolayca yayılmaktadır. Para-militer güçlerin bu çatışmalarda yer aldığı görülmektedir. Tüm bunlar Batı ve bölge ülkeleri için stratejik zorluklar yaratmaktadır. 

Kısaca, Rusya donmuş çatışma stratejisi istikrarsızlık yaratmaya dayanır. Kırım için şu anda en kötü senaryo, durumun donmuş çatışma haline dönüşmesidir. Donmuş çatışma stratejisi statükonun devamına yol açmakta ve bu da Kırım Tatarlarının orta ve uzun vadede durumunun kötüye gitme olasılığını arttırmaktadır.

QHA

Yasal Uyarı